Peptydy GLP-1 wyjaśnione: agonisty pojedynczy, podwójny i potrójny
GLP-1 (peptyd glukagonopodobny 1) to hormon jelitowy, który organizm uwalnia po posiłku. Należy do hormonów inkretynowych, czyli grupy peptydów zwiększających wydzielanie insuliny, gdy rośnie stężenie glukozy we krwi. W naturalnej postaci GLP-1 utrzymuje się we krwi tylko około dwóch minut. Syntetyczne analogi rozwiązują ten problem i stały się podstawą całej klasy peptydów badawczych oraz zatwierdzonych leków. Ten przewodnik wyjaśnia, co robi GLP-1, jak do tego obrazu pasują hormony GIP i glukagon oraz co oznaczają określenia agonista pojedynczy, podwójny i potrójny.
Peptydy GLP-1 wyjaśnione
GLP-1 (peptyd glukagonopodobny-1) to hormon jelitowy, który organizm uwalnia po posiłku. Należy do hormonów inkretynowych, czyli grupy peptydów zwiększających wydzielanie insuliny, gdy rośnie stężenie glukozy we krwi. W naturalnej postaci GLP-1 utrzymuje się we krwi zaledwie około dwóch minut. Syntetyczne analogi rozwiązują ten problem i stały się podstawą całej klasy peptydów badawczych oraz zatwierdzonych leków. Ten przewodnik wyjaśnia, co robi GLP-1, jak pokrewne hormony GIP i glukagon wpisują się w ten obraz oraz co oznaczają określenia agonista pojedynczy, podwójny i potrójny.
Czym jest GLP-1 i skąd pochodzi?
GLP-1 powstaje przez odcięcie fragmentu z większego białka prekursorowego zwanego proglukagonem. Wytwarzają go wyspecjalizowane komórki błony śluzowej jelit, komórki L. Większość komórek L znajduje się w dolnym odcinku jelita cienkiego i w okrężnicy. Gdy składniki odżywcze docierają do tych komórek, uwalniają GLP-1 do krwi w ciągu kilku minut.
Aktywna forma hormonu to łańcuch 30 lub 31 aminokwasów, zapisywany jako GLP-1(7-36) amid lub GLP-1(7-37). Wiąże się on z receptorem GLP-1, czyli receptorem klasy B sprzężonym z białkiem G. Receptor ten występuje na komórkach beta trzustki produkujących insulinę, w kilku obszarach mózgu, w żołądku, w sercu i w innych tkankach. Szczegółowy przegląd biologii GLP-1 autorstwa Daniela Drucker (2018) w czasopiśmie Cell Metabolism opisuje główne efekty aktywacji receptora:
Uwalnianie insuliny: GLP-1 zwiększa wydzielanie insuliny, ale tylko wtedy, gdy stężenie glukozy jest podwyższone
Hamowanie glukagonu: zmniejsza wydzielanie glukagonu przez komórki alfa trzustki
Opróżnianie żołądka: spowalnia przechodzenie pokarmu z żołądka do jelita
Sygnalizacja apetytu: działa na neurony podwzgórza i pnia mózgu regulujące przyjmowanie pokarmu
Zależność efektu insulinowego od glukozy jest istotna. GLP-1 nie wymusza wydzielania insuliny, gdy poziom cukru we krwi jest prawidłowy, i to m.in. dlatego receptor stał się atrakcyjnym celem dla leków.
Dlaczego naturalny GLP-1 ma okres półtrwania wynoszący dwie minuty
Naturalny GLP-1 słabo nadaje się na lek. Enzym o nazwie peptydylo-peptydaza-4 (DPP-4) odcina dwa pierwsze aminokwasy peptydu niemal natychmiast po uwolnieniu. Cięcie następuje po alaninie w pozycji 8. Skrócony fragment nie aktywuje już receptora. Razem z szybkim klirensem nerkowym daje to naturalnemu GLP-1 okres półtrwania w osoczu wynoszący około jednej do dwóch minut.
Chemicy peptydów stosują trzy główne modyfikacje, aby analogi GLP-1 działały dłużej. Przegląd Knudsena i Lau (2019) w czasopiśmie Frontiers in Endocrinology opisuje, jak te narzędzia zastosowano w liraglutydzie i semaglutydzie:
Oporność na DPP-4: alanina w pozycji 8 zostaje zastąpiona, na przykład kwasem aminoizomasłowym (Aib). DPP-4 nie może już przeciąć łańcucha.
Łańcuchy kwasów tłuszczowych: łańcuch lipidowy zostaje przyłączony do bocznego łańcucha lizyny za pomocą krótkiego łącznika. Liraglutyd zawiera kwas tłuszczowy C16, a semaglutyd dikwas tłuszczowy C18.
Wiązanie z albuminą: kwas tłuszczowy odwracalnie wiąże się z albuminą, najliczniejszym białkiem krwi. Związany peptyd jest chroniony przed enzymami i filtracją nerkową, a uwalnia się powoli.
Efektem jest znaczna zmiana okresu półtrwania. Liraglutyd osiąga około 13 godzin, co pozwala na podawanie raz dziennie w zatwierdzonym leku. Semaglutyd osiąga około tygodnia, jak podali Lau i wsp. (2015) w Journal of Medicinal Chemistry. Te same zasady stosuje się w agonistach podwójnych i potrójnych opisanych poniżej.
GLP-1 kontra GIP kontra glukagon: trzy klasy receptorów
GLP-1 jest jednym z trzech pokrewnych hormonów, które mają podobną budowę i przekazują sygnał przez pokrewne receptory. Zrozumienie różnic wyjaśnia, dlaczego nowsze peptydy celują w więcej niż jeden receptor jednocześnie.
Receptor GLP-1: aktywowany przez GLP-1 z komórek L. Główne efekty to zależne od glukozy wydzielanie insuliny, wolniejsze opróżnianie żołądka i zmniejszona sygnalizacja apetytu.
Receptor GIP: aktywowany przez polipeptyd insulinotropowy zależny od glukozy. GIP uwalniany jest przez komórki K w górnym odcinku jelita cienkiego. Zwiększa też wydzielanie insuliny po posiłku i działa na tkankę tłuszczową oraz mózg. Przegląd Müllera i wsp. (2019) w Molecular Metabolism omawia, jak sygnalizacja receptora GIP dokłada się do efektów GLP-1 w modelach zwierzęcych.
Receptor glukagonu: aktywowany przez glukagon z komórek alfa trzustki. Glukagon podnosi stężenie glukozy we krwi, uwalniając zapasy glukozy z wątroby, i zwiększa wydatek energetyczny. Samodzielnie byłby to efekt niepożądany. W połączeniu z aktywnością receptora GLP-1 efekt podnoszący glukozę jest równoważony przez działanie insuliny.
Wszystkie trzy receptory należą do tej samej rodziny receptorów klasy B sprzężonych z białkiem G. To podobieństwo strukturalne sprawia, że można zaprojektować jeden peptyd pasujący do więcej niż jednego receptora. Szerszy przegląd związków w tym obszarze znajdziesz w naszej kolekcji peptydów GLP-1 i do redukcji masy ciała.
Agoniści pojedynczy, podwójny i potrójny wyjaśnieni
Agonista to cząsteczka aktywująca receptor. Określenia pojedynczy, podwójny i potrójny odnoszą się do liczby z trzech receptorów, które dany peptyd aktywuje.
Agoniści pojedynczy: semaglutyd i liraglutyd
Agoniści pojedynczy działają wyłącznie na receptor GLP-1. Liraglutyd w 97 procentach odpowiada naturalnemu GLP-1, z jedną zmianą aminokwasu i kwasem tłuszczowym C16. Semaglutyd dodaje podstawienie Aib w pozycji 8 oraz dłuższy łańcuch dikwasu C18. W badaniu STEP 1 (Wilding i wsp., 2021, New England Journal of Medicine) 1961 dorosłych z nadwagą lub otyłością otrzymywało raz w tygodniu semaglutyd w dawce 2,4 mg lub placebo przez 68 tygodni. Średnia zmiana masy ciała wyniosła minus 14,9 procent w grupie semaglutydu i minus 2,4 procent w grupie placebo.
Agoniści podwójni: tirzepatyd
Tirzepatyd to peptyd o 39 aminokwasach, który aktywuje zarówno receptor GIP, jak i receptor GLP-1. Coskun i wsp. (2018) w Molecular Metabolism opisują jego odkrycie. Sekwencja opiera się na naturalnym GIP, z zmianami dodającymi aktywność receptora GLP-1, oraz dikwasem tłuszczowym C20 do wiązania z albuminą. Jego okres półtrwania wynosi około pięciu dni. W badaniu SURMOUNT-1 (Jastreboff i wsp., 2022, New England Journal of Medicine) 2539 dorosłych otrzymywało raz w tygodniu tirzepatyd w dawce 5 mg, 10 mg lub 15 mg albo placebo przez 72 tygodnie. Średnie zmiany masy ciała wyniosły minus 15,0 procent, minus 19,5 procent i minus 20,9 procent dla trzech dawek, w porównaniu z minus 3,1 procent w grupie placebo.
Agoniści potrójni: retatrutyd
Retatrutyd idzie o krok dalej i aktywuje receptory GIP, GLP-1 oraz glukagonu. Coskun i wsp. (2022) w Cell Metabolism podają, że peptyd ten również opiera się na szkielecie GIP, ma dikwas tłuszczowy C20 i okres półtrwania wynoszący około sześciu dni. Badanie fazy 2 autorstwa Jastreboff i wsp. (2023) w New England Journal of Medicine objęło 338 dorosłych z otyłością przez 48 tygodni. Średnia zmiana masy ciała po 48 tygodniach wyniosła minus 8,7 procent (1 mg), minus 17,1 procent (grupa 4 mg), minus 22,8 procent (grupa 8 mg) i minus 24,2 procent (grupa 12 mg), w porównaniu z minus 2,1 procent w grupie placebo. Retatrutyd jest w badaniach fazy 3 i nie jest zatwierdzonym lekiem.
Tabela porównawcza: cele receptorowe i okres półtrwania
| Peptyd | Typ | Receptory | Szkielet | Kwas tłuszczowy | Przybliżony okres półtrwania | Status |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Naturalny GLP-1 | Hormon | GLP-1 | GLP-1(7-37) | Brak | 1 do 2 minut | Endogenny |
| Liraglutyd | Agonista pojedynczy | GLP-1 | GLP-1 | C16 | Około 13 godzin | Zatwierdzony lek |
| Semaglutyd | Agonista pojedynczy | GLP-1 | GLP-1 | dikwas C18 | Około 7 dni | Zatwierdzony lek |
| Tirzepatyd | Agonista podwójny | GIP, GLP-1 | GIP | dikwas C20 | Około 5 dni | Zatwierdzony lek |
| Retatrutyd | Agonista potrójny | GIP, GLP-1, glukagon | GIP | dikwas C20 | Około 6 dni | Faza 3, niezatwierdzony |
Wartości okresu półtrwania pochodzą z publikacji o odkryciu wymienionych w źródłach. Dotyczą one referencyjnych związków farmaceutycznych, a nie materiału badawczego.
Związki badawcze GLP-1: GLP-2T i GLP-3RT
Związki z naszego katalogu to peptydy badawcze, a nie produkty farmaceutyczne. GLP-2T to związek badawczy o działaniu podwójnym, zaprojektowany wokół profilu receptorów GIP i GLP-1. GLP-3RT to związek badawczy o działaniu potrójnym, zaprojektowany wokół profilu receptorów GIP, GLP-1 i glukagonu. Oba są dostarczane jako liofilizowany proszek w fiolkach od 10 mg do 40 mg, każdy z certyfikatem analizy (COA) dla danej partii.
Na co zwrócić uwagę podczas pracy z tymi związkami:
Są wytwarzane metodą chemicznej syntezy peptydów do badań in vitro i przedklinicznych.
Nie są markowymi lekami i nie przeszły żadnego programu badań klinicznych.
Certyfikat COA dokumentuje tożsamość i czystość partii, co stanowi podstawę każdej pracy eksperymentalnej.
Liofilizowany proszek przechowuje się w temperaturze minus 20 °C i przed użyciem rozpuszcza w jałowym rozpuszczalniku. Kroki opisano w naszym przewodniku jak rozpuszczać peptydy.
Status prawny peptydów GLP-1
Sytuacja regulacyjna jest podzielona na dwie części. Z jednej strony są zatwierdzone leki. Liraglutyd, semaglutyd i tirzepatyd zostały dopuszczone przez FDA i EMA do określonych wskazań, a dla każdego opublikowano informacje o produkcie, na przykład stronę EMA o tirzepatydzie (Mounjaro). Retatrutyd nie został zatwierdzony nigdzie.
Z drugiej strony są związki badawcze, takie jak GLP-2T i GLP-3RT. Nie są zatwierdzone do jakiegokolwiek zastosowania medycznego. Sprzedawane są jako odczynniki badawcze wyłącznie do użytku laboratoryjnego i nie są przeznaczone do użytku u ludzi ani w weterynarii.
W sporcie agonistów receptorów GLP-1, GIP i glukagonu nie wymienia się z nazwy na obecnej liście zakazanych substancji WADA. Lista jest aktualizowana co roku, a sportowcy podlegający przepisom antydopingowym powinni sprawdzić najnowszą wersję, zanim przyjmą jakiekolwiek założenia.
Najczęściej zadawane pytania o peptydy GLP-1
Co oznacza skrót GLP-1?
Jaka jest różnica między GLP-1 a GIP?
Czym jest peptyd o działaniu potrójnym?
Czym różnią się retatrutyd i tirzepatyd pod względem mechanizmu?
Czy GLP-2T i GLP-3RT są tym samym co zatwierdzone leki?
Źródła
Drucker DJ (2018). Mechanisms of action and therapeutic application of glucagon-like peptide-1. Cell Metabolism 27(4), 740-756. doi:10.1016/j.cmet.2018.03.001
Müller TD, Finan B, Bloom SR, et al. (2019). Glucagon-like peptide 1 (GLP-1). Molecular Metabolism 30, 72-130. doi:10.1016/j.molmet.2019.09.010
Knudsen LB, Lau J (2019). The discovery and development of liraglutide and semaglutide. Frontiers in Endocrinology 10, 155. doi:10.3389/fendo.2019.00155
Lau J, Bloch P, Schäffer L, et al. (2015). Discovery of the once-weekly glucagon-like peptide-1 (GLP-1) analogue semaglutide. Journal of Medicinal Chemistry 58(18), 7370-7380. doi:10.1021/acs.jmedchem.5b00726
Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, et al. (2021). Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. New England Journal of Medicine 384, 989-1002. doi:10.1056/NEJMoa2032183
Coskun T, Sloop KW, Loghin C, et al. (2018). LY3298176, a novel dual GIP and GLP-1 receptor agonist for the treatment of type 2 diabetes mellitus: from discovery to clinical proof of concept. Molecular Metabolism 18, 3-14. doi:10.1016/j.molmet.2018.09.009
Jastreboff AM, Aronne LJ, Ahmad NN, et al. (2022). Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity. New England Journal of Medicine 387(3), 205-216. doi:10.1056/NEJMoa2206038
Coskun T, Urva S, Roell WC, et al. (2022). LY3437943, a novel triple glucagon, GIP, and GLP-1 receptor agonist for glycemic control and weight loss: from discovery to clinical proof of concept. Cell Metabolism 34(9), 1234-1247. doi:10.1016/j.cmet.2022.07.013
Jastreboff AM, Kaplan LM, Frías JP, et al. (2023). Triple-hormone-receptor agonist retatrutide for obesity: a phase 2 trial. New England Journal of Medicine 389(6), 514-526. doi:10.1056/NEJMoa2301972
European Medicines Agency. Mounjaro (tirzepatide) EPAR. ema.europa.eu
Ten artykuł streszcza opublikowane badania wyłącznie w celach informacyjnych. Nie stanowi porady medycznej. Wszystkie produkty dostępne na tej stronie są sprzedawane wyłącznie do użytku w badaniach laboratoryjnych i nie są przeznaczone do użytku u ludzi ani w weterynarii.
Keep reading.
All articles →
Czym jest TB-500
Czym jest TB-500? Fragment tymozyny beta-4, badania i status prawny
Jak legalnie kupić peptydy w Polsce i UE
Jak legalnie kupić peptydy w Polsce i UE: status prawny (2026)
MOTS-c vs SS-31 vs NAD+